Wojna na miny - saperzy w Afganistanie
Dodane przez saperski dnia 10. grudzień 2010 17:07
Wojna na miny - saperzy w Afganistanie

Wojna na miny - saperzy w Afganistanie



Sowiecka interwencja w Afganistanie 1979-1989 była typową wojna lokalną drugiej połowy XX wieku. Tu walczyły z jednej strony regularna, dobrze wyposażona w najnowocześniejszą broń i bojową technikę europejska armia, z drugiej stornu partyzantka, złożona z ludzi dobrze wyszkolonych w Iranie i Pakistanie i z chłopów bez przeszkolenia wojskowego.

Wojna ta charakteryzowała się:

1. Siły, który przeciwstawiały się Armii Radzieckiej (mudżahedini) w różnych częściach kraju i w różnych latach wojny prowadziły wojnę regularną (z zastosowaniem taktyki pododdziałów armii regularnej) jak i działania partyzanckie.
2. Obie strony, nie tylko strona słabsza (mudżahedini), podobnie ja w wielu wojnach na świecie w tym okresie, aktywnie wykorzystały miny.
3. Ze strony mudżahedinów „wojna minowa” miała w większym stopniu charakter ofensywny, a ze strony Armii Radzieckiej częściej przybierała charakter obronny.
4. Armia Radziecka w większym stopniu wykorzystała miny przeciwpiechotne, a mudżahedini miny przeciwczołgowe.


 Afganistan saperzy z psami

Rys.1. Saperzy z mackami i psami - najskuteczniejsza "maszyna" do wyszukiwania min.


Zadania, w których Armia Radziecka zasadniczo wykorzystywała miny to:

* Obrona obiektów od napadu i przedarcia się grup dywersyjnych, w szczególności - teren stałej dyslokacji, lotniska, strażnice („blok-posty”), bazy zaopatrzenia, tunele, mosty, linie komunikacyjne.
* Ochrona w czasie działań bojowych punktów oporu, miejsc postoi, stanowisk artylerii, węzłów łączności, lądowisk dla helikopterów, polowych punktów MPS i zaopatrzenia.
* Zablokowanie dróg podejścia przeciwnika przed atakiem do obiektów lub przeszkodzenie w odejściu mudżahedinów po ataku..
* Izolacja miejsc przebywania pododdziałów przeciwnika.
* Zablokowanie dróg karawan, którymi dostarczano dla mudżahedinów broń, amunicje, żywność, uzupełnienia.

Pierwsza operacja zablokowania dróg karawan była przeprowadzona we wrześniu 1980 roku w prowincjach Gierat i Farah siłami dwu batalionów 371-go zmotoryzowanego pułku 5-ej gwardyjskiej dywizji zmotoryzowanej. Każdemu batalionowi dodano po jednej kompanii inżynieryjno- saperskiej. Udało się na jakiś czas powstrzymać przerzut zaopatrzenia i ludzi z Iranu tą droga.

Później zaczęto minować drogi na granicy z Pakistanem. Do realizacji tych zadań we wrześniu 1984 roku sformowano na bazie kompanii specjalnego minowania 45-go inżynieryjno-saperskiego pułku 1117 samodzielny inżynieryjny batalion specjalnego minowania (1117 отдельный инженерный батальон спецминирования.). W maju 1985 roku 2088 samodzielny inżynieryjno-saperski batalion przeformowano w 2088 samodzielny inżynieryjny batalion specjalnego minowania.

Skuteczne działanie tych dwóch batalionów i konieczność dalszego minowania granicy, i dalszego minowania w ogóle, skłoniły dowództwo do przeformowania inżynieryjno-saperskich kompanii w kompanie specjalnego minowania w:

* 68 samodzielnym inżynieryjno-saperskim batalionie 5–ej gw. MSD (dywizji zmotoryzowanej),
* 271 samodzielnym inżynieryjno-saperskim batalionie 108-ej MSD,
* 541 samodzielnym inżynieryjno-saperskim batalionie 201-ej MSD.

W grudniu 1985 roku w plutony minowania specjalnego przekształca się inżynieryjno-saperskie plutonu inżynieryjno-saperskich kompanii wszystkich pułków zmotoryzowanych 5-ej gw.MSD, 108-ej MSD, 66-ej i 70-ej samodzielnej brygady zmotoryzowanej oraz 191 i 860 pułku zmotoryzowanego 201-ej MSD; oddziały specnazu otrzymują po jednej kompanii specjalnego minowania.

Afganistan, sowieccy saperzy rozpoznają drogę Z powodu braku u mudżahedinów (występowały naprawdę nielicznie egzemplarze) broni pancernej i zmechanizowanej a transport samochodowy występował w ograniczonych ilościach i rzadko korzystano z wytyczonych dróg, Armia Radziecka w zasadzie nie potrzebowała min przeciwpancernych i przeciwtransportowych. Dlatego najczęściej wykorzystywano miny przeciwpiechotne – fugasowe PMN, PMN-2, czasem PMD-6 , a w ostatni okres wojny naprawdę sporadycznie nowe PMN-3 i PMN-4; okrężnego (naciąganego) działania POMZ-2M, OZM-3. OZM-4 i OZM-72 ; kierunkowe MON-50, MON-90 i rzadziej MON-100 i MON-200 . Spotykało się ograniczone wykorzystywanie ręcznych granatów w charakterze przeciwpiechotnych min (na poziomie drużyna-pluton).

Aby ograniczyć możliwość usuwania min przez przeciwnika i ich wtórnego wykorzystania na naprawdę szeroka skale stosowano miny-pułapki MS-3.


Rys.2. Patorl saperski rozpoznaje drogę.


Z min przeciwczołgowych najczęściej, lecz nadzwyczaj rzadko, wykorzystywano miny TM-57 i wszystkie z serii TM-62.

W czasie wojny w Afganistanie, chyba, po raz pierwszy w Armii Radzieckiej, zaczęto wykorzystać systemy zdalnego/narzutowego minowania, od lekkich PKM-1 do śmigłowcowego WSM-1, poprzez minowanie za pomocą systemów „Grad” i „Huragan”. Przy tym minowaniu najczęściej wykorzystywano miny PFM-1 (PFM-1S), POM-1, POM-2.

W lutym-marcu 1986 roku w prowincji Nangarhar na bazy mudżachedinów w charakterze min opóźnionego działania zrzucono bomby lotnicze FAB-500 z zapalnikami ze zwłoka od 4 godziny do 6 dób. Takie "miny" zapewne nie spowodowały znacznych strat, ale ich znaczenie psychologiczne było większe niż bojowe.

Patrząc na radzieckie minowanie w Afganistanie charakteryzuje się ono bardzo dużym zużyciem min i stosunkowo niedużymi stratami u przeciwnika od tychże.
Miny nie tyle niszczyły, ile odstraszały przeciwnika, nie pozwalały na swobodne działanie. W tym zakresie radzieckie miny swoje zadanie wykonywały. Ważne jest także to, że od radzieckich min ginęli i ranieni byli nie tylko mudżahedini, ale także ludność cywilna.


Miny unieszkodliwione przez Armię Radziecką podczas wojny w Afganistanie
Rok
Zniszczono wykryte miny
Rozbrojono wykryte miny
Przechwycone miny
1980
brak danych
69
380
1981
brak danych
574
4337
1982
brak danych
1590
5009
1983
brak danych
849
11977
1984
brak danych
5294
22303
1985
705
3422
42245
1986
7282
1289
29199
1987
7773
2879
36741
1988
4674
724
4992
1989
0
0
32
Razem
20434
16691
157212


Rzeczywistych strat mudżahedinów jak i ludności cywilnej od min, jak i od innych rodzajów broni nie da się ustalić i nikomu to się nigdy już nie uda. Uniemożliwia to kilka powodów: nikt nie ewidencjonował liczby mudżahedinów w oddziałach, zabitych i rannych zawsze starali się ewakuować, niszcząc przy tym wszystkie ślady (krew, bandaże itp.), zabitych chowali skrycie, nie znacząc grobów albo też na cywilnych. Po obliczeniach dowództwa 40 Armii na jednego zabitego radzieckiego żołnierza wypadało od 30 do 140 zabitych Afganczyków. Potwierdzić lub podważyć tych liczb nie można, lecz po ocenach zachodnich specjalistów w Afganistanie przez 10 lat wojny zginęło od 1.5 do 2 mln ludzi.

Afganistan, „Duszmani” wykorzystywali miny, w zasadzie w następujących celach:

* zadanie jak największych strat wojskom radzieckim wojskom przede wszystkim pojazdom i w drugiej kolejności składowi osobowemu, zasadniczo łączono oba te priorytety i starano się zniszczyć pojazd z załoga i desantem.
Sowieckie straty od min są znane i tylko w latach 1985 i 1986 na minach w 1985 roku zginęło 87 ludzi i rannych było 193, stracono ze składu 95 pojazdów, z nich 45 bezpowrotnie. W 86 roku zginęło 22 żołnierzy i 1 oficer, to 6.9% wszystkich bezpowrotnych strat na ten rok.
Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że większości strat od min można byłoby uniknąć. Analiza, wykonana przez dział wojsk inżynieryjny 40 Armi pokazała, że 60% strat składu osobowego na minach było rezultatem beztroski poszkodowanych, 34% strat to rezultat błędnych działań pododdziałów i tylko 6% to rzeczywiste bojowe straty na minach.


Rys.3. Tzw. "italianki" włoskie miny ppanc TC-6 i TS 2.4 i ppiech VS-50 i TS-50.

W 1980 roku straty pojazdów na minach stanowiły 59% (w tym bezpowrotnych strat było 17%) wszystkich strat bojowych,

* Utrudnianie lub całkowite zablokowanie dróg, po których poruszały się kolumny z zaopatrzeniem.
W wielu przypadkach „duchom” udawało się znacznie obniżać prędkości ruchu kolumn wojsk radzieckich. Na przykład, w 1986 roku w czasie operacji w Kunarze, prędkość marszowa kolumn spadła do 5-15 km na godzinę. Na kilometr drogi spotykało się od 5 do 250 min.

* Do osłony minami swoich pozycji ogniowych, punktów oporu, dróg podejścia do swoich baz.

Mudżahedini wykorzystali niedużą ilość przeciwczołgowych min radzieckiej produkcji TM-46 i TM-57, skradzionych, kupionych z magazynów afgańskiej armii, dostarczone zza granicy chińskie Typ 72 (kopia radzieckiej TM-46), egipskie SH-55, pakistańskie P2Mk2, P2Mk3, amerykańskie M19, angielskie Mk7. Najbardziej rozpowszechnione były włoskie TS-2.5 i TS-6.1. Prócz tego, „duszmani” szeroko stosowali improwizowane ładunki wybuchowe (teraz z angielska nazywane IED), jak i improwizowane metody minowania.

 Afganistan, Patrol z mackami, w tle czołg z trałem KMT-6 Ciekawym sposobem takiej improwizacji było zakopanie miny w drogowej koleinie na głębokość 70-80 cm, nie wykrywały jej na tej głębokości wykrywacze min i miny te nie wybuchały nawet po wielokrotnym przejeździe po niej (zbyt duży opór ziemi by zadziałał mechanizm naciskowy miny) transportera czy ciężarówki. Eksplozja następowała wtedy, kiedy koleina pogłębiała się do tego stopnia, ze kolejny pojazd uruchamiał zapalnik naciskowy miny. Czasem miny zakopywano głęboko, a z góry na minę kładziono kamień lub kawałek drewna. To powodowało ograniczenie wykrycia miny wykrywaczem i macką, ale następowała detonacja po najechaniu czołgu lub transportera.
Jednym ze sposobów przeciwdziałania trałowaniu było instalowanie dwóch min, połączonych lontem detonacyjnym, lub stawiało się miny z elektrodetonatorem zamiast zapalnika tradycyjnego i dalej na drodze w koleinę umieszczano zwieracz detonatora. Czasem zwieracze łączyło się dużym ładunkiem materiału wybuchowego, założonym na stoku powyżej drogie. Eksplozja tego ładunku wywoływała lawinę kamieni, śniegu lub osuwisko.


Rys.4. Patrol z mackami, w tle czołg z trałem KMT-6.

Na początku wojny mudżahedini wykorzystali miny bez dodatkowych ładunków, ale widząc ze standardowy ładunek w minie zazwyczaj tylko uszkadzał pojazd nie niszcząc go całkowicie i nie zabijając załogi i desantu zaczęli „dozbrajać” minę 20-50 kg trotylu układając go pod mina. Tak przygotowany ładunek prawie w każdym przypadku całkowicie niszczył pojazd i jego załogę.

„Duchy” w zasadzie nie zakładali zwartych pól minowych a ograniczali się do zakładania min pojedynczo lub w niewielkich grupach. Jeżeli miny nie były przydatne w danym rejonie z jakiegoś powodu, to je zdejmowano i zakładano gdzie indziej.

W walce przeciwminowej mudżahedini stosowali trzy podstawowe sposoby:

1. Śledzenie saperów minujących i oznaczanie na swój sposób pól minowych by je obchodzić. Wykorzystali się przy tym szpiegów w miejscowych organach władzy, kopie planów pola minowego wojska radzieckie przekazywały władzom terenowym by uniknąć ofiar cywilnych.
2. Przegon stad owiec lub kóz przez teren prawdopodobnie zaminowany. Metoda z punktu widzenia Europejczyków niehumanitarna i nieetyczna, ale nadzwyczaj skuteczna przy likwidacji min przeciwpiechotnych.
3. Sprawdzanie ręczne terenu za pomocą macek, noży, bagnetów. Tę „robotę” zazwyczaj wykonywały kobiety i dzieci, czy to było etyczne? Nie mnie to oceniać.

Armia Radziecka z minami walczyła głównie trzema sposobami:

1. Trałowanie dróg, wykorzystano wpierw czołgi z trałem, później wprowadzono specjalistyczne BMR (Bojowy Wóz Rozminowania).
2. Ręczne wyszukiwanie min z wykorzystaniem wykrywaczy typu IMP, IMP-2, MMP, RWM, RWM-2, macek i psów.
3. Rozpoznanie, wyszukiwanie i niszczenie miejsc magazynowania „mudżahedińskich” min oraz przechwycenie transportów z minami.

Afganistan, saper sowiecki przy rozbrajaniu miny

Rys.5. Saper radziecki przy "pacy"


Rezultaty sowieckiej wojny z „duszmańskimi” minami:

Wykorzystanie trałów wykopowych, którymi nasycono pododdziały pancerne i zmotoryzowane Armii Radzieckiej (pułk pancerny dysponował 27 trałami wykopowymi typu KMT-6 i 3 trałami naciskowo- wykopującymi KMT-5M) w sytuacji kamienistego gruntu Afganistanu okazało się niemożliwe.
Trały udarowe (łańcuchowe) w Armii Radzieckiej nigdy nie zostały wprowadzone na uzbrojenie. Wydłużone ładunki rozminowania także okazały się nieefektywne w warunkach górskich.

Afgańska wojna pokazała, że w lokalnych wojnach systemy tradycyjnego minowania, chociaż mogą być wykorzystane, nie dają takiego efektu, jak w wojnie totalnej, prowadzonej z obu stron przez regularne armie.
Pokazała także, że tradycyjne miny w warunkach wojny partyzanckiej i partyzantki pozostają podstawową bronią wojny minowej dla oba stron. Potwierdziła się też po raz kolejny zasada ze nawet wspaniale wyposażona w nowoczesne środki bojowe i wyszkolona armia musi w swoim arsenale posiadać miny i musi umieć nimi się posługiwać.


Korzystałem:
1. www.saper.etel.ru/histmin/istoria-min-4.html [dostęp 08.12.2010]
2. Б.В.Варенышев. Учебник. Военно-инженерная подготовка. МО СССР. Москва. 1982г

Zdjęcia:
1. Steven Zaloga „Armor of the Afghanistan War.” - 2009
2. własne

Opracował: Zbigniew Ziemiński "saperski"